1
October
2018

Transformationeel Leiderschap in een middag zeilen

Zeilen met je team: een bijzondere ‘buiten-kantoorse’ activiteit waarmee op nieuwe wijze waarde kan worden toegevoegd aan teamprestaties. Welke waardevolle lessen kun je halen uit een setting waar je volledig op elkaar bent aangewezen en waar de omstandigheden continu veranderen?

Door Vanessa Rouw

In de literatuur is van alles te vinden over transformationeel leiderschap. Kortgezegd gaat transformationeel leiderschap over het motiveren en inspireren van medewerkers. Deze aanpak is veel waard in tijden waarin onzekerheid een constante is en de ene disruptie de andere opvolgt. De tegenhanger is transactioneel leiderschap waar het gaat om belonen en straffen. Interessant om je eens in te verdiepen. Maar wat als je de omstandigheden creëert om transformationeel leiderschap daadwerkelijk te erváren? Wat als je de challenge aangaat door met je team een zeilboot op te stappen en zonder enige instructie het Markermeer op te varen?

Transformationeel leiderschap is niet gebonden aan één persoon.

Afgelopen vrijdag verzamelden wij, een team van 15 kantoormeisjes en -jongens, ons in de haven van Monnickendam waar schipper Jos zijn zeilboot, de Vrouwe Frida Cornelia, tot onze beschikking stelde. Zeilervaring hebben we niet. Managers net zo min. En toch runnen we al 7 jaar onze eigen onderneming. Een dag die gemoedelijk begon met een kopje koffie en een koek, ontpopte zich tot een explosie van leerervaringen zodra we het open water opgingen. Een explosie die – eenmaal weer aan wal – leidde tot bezinning en nieuwe inzichten.

Dit zijn de 7 inzichten die ik haalde uit een middag zeilen met een team van 15 prachtige talenten.

Durf te vragen

Een leider durft te vragen. Eenmaal op open water trekt de schipper zich terug met de boodschap: ‘Zo. Nu mogen jullie verder zeilen. Succes.’ Elkaar even vragend als hulpeloos aankijkend gaat grofweg de helft van de groep ergens mee aan de slag. De andere helft blijft een beetje hangen. “Heel apart” zegt coach Roelof achteraf, “dat niemand van jullie elkaar vragen stelde, terwijl je met elkaar een boot moet zien te besturen.” Als team leren we dat we - ook in ons dagelijks werk - geneigd zijn aannames te doen. Een situatie is niet duidelijk, maar we vragen niks. We willen immers niemand tot last zijn. Of nog erger: dom gevonden worden. Elkaar bevragen helpt echter om de koers van het team te bepalen. Schroom niet om te vragen.

Geef vertrouwen

Een leider wordt vertrouwd om zijn of haar talenten en expertise. We liggen al enige tijd met de boot op het Markermeer te dobberen. De motor waarmee we de haven uit zijn gevaren is uitgezet. Op dit moment werpt collega Peter, degene (en enige) die wat van zeilen weet zich op tot leider van het schip. Hij begint instructies te geven. Het geeft het team vertrouwen dat er iemand opstaat. Zodra blijkt dat iemand kennis van zaken heeft wordt leiderschap door een groep eenvoudig geaccepteerd. Het vertrouwen wordt ‘als vanzelf’ gegeven.

Wees jezelf

Leiderschap kun je niet faken. De wind is op komen zetten op het Markermeer. Tijd om de zeilen te hijsen. En dan gebeurt onverwachts het echte ongeluk. Een van de touwen van het grootzeil breekt. Collega Frank wordt omvergeworpen en komt vooralsnog niet overeind. Een lichte golf van paniek gonst over het schip. Gelukkig valt het mee. Frank - met pijnlijke voet - wordt benedendek gebracht. Collega Lieke ontfermt zich over hem. De verzorging en interesse die volgen zijn hartverwarmend. Als het er op aankomt blijkt de menselijke maat de fundering te zijn van een team en draait leiderschap vooral om authenticiteit.

Moedig elkaar aan

Kijk hoe je de ander net dat beetje beter kan maken. Ondanks het kapotte grootzeil kunnen er nog twee andere zeilen worden gehesen. We varen tegen de wind in, vooruit te komen gaan we overstag. Een exercitie die coördinatie en timing vereist. Als het wenden van het schip misgaat komen we stil te liggen. De eerste keer overstag gaan verloopt ronduit chaotisch. Het voelt ongemakkelijk. We doen het nog vijf keer en het gaat elke keer soepeler. Collega Frits zorgt elke ronde voor aanmoediging en checkt of iedereen oké is. Elkaar aanmoedigen zonder voor te schrijven of te corrigeren werkt om samen steeds beter te worden.

Gebruik talent

Transformationeel leiderschap is niet gebonden aan één persoon. Een uur gaat voorbij en we zijn daadwerkelijk het schip aan het besturen. Maar hoe blijven we in de vaargeul? Liggen we nog op koers? Collega Jeroen werpt zich op als navigator en kaartlezer. Ook deze rol vraagt leiderschap. In transformationeel leiderschap kan iedereen een leidende rol pakken, afhankelijk van waar de situatie op dat moment om vraagt. Ongeacht functie, leeftijd of ervaring. Puur op basis van talent. Kijk wat elkaars talenten zijn en maak hier gebruik van.  

Toon interesse

Interesse tonen schiet er wel eens bij in. Velen van ons houden veel ballen in de lucht: werk, huishouden, sportclub. Echt contact is spaarzaam, want we moeten door. Op een boot kun je echter nergens heen. Als team leren we dat transformationeel leiderschap gaat over oprecht interesse tonen in de ander. Bij transactioneel leiderschap gaat het over het uitvoeren van een transactie. Als jij deze taken uitvoert voor mij, dan ontvang jij van mij salaris. Of wellicht een compliment. Succesvol zijn als team gaat echter veel verder dan transacties. Belangeloos interesse tonen helpt de ander zich beter te laten voelen en brengt het beste in hem naar boven.

Investeer

Door een buiten-kantoorse activiteit als zeilen kom je even letterlijk los van de aarde. Het biedt de kans om als team te ervaren hoe transformationeel leiderschap werkt. Maar of je nu gaat zeilen of een boomhut bouwt, creëer met elkaar de omstandigheden om nieuwe ervaringen op te doen en te leren. Plus: hoe mooi is het om het geleerde straks toe te passen in je dagelijks werk?

7 inzichten over transformationeel leiderschap. Verfrissend? Ja. Ongemakkelijk? Yeps. Waardevol? Des te meer. Ik geloof dat ieder individu specifieke talenten heeft die, zodra ze de ruimte krijgen om te zijn, alleen maar leiden tot vooruitgang, groei en betere teamprestaties. Wij zijn zonder vooraf te weten wat ons te wachten stond de challenge aangegaan om te experimenteren met leiderschap. Ik ben dan ook trots onderdeel te zijn van een team dat exploreert. Dat weet om te gaan met onzekerheid. Dat functioneert zonder vaste structuren. Als eenheid in verscheidenheid.

blog overzichtB

ook interessant?

17
October
2019

Project management met waarde(n)

Vanuit het perspectief van het complexiteitsdenken zien we het project als een complex systeem. Value-based project management leert ons 2 essentiële lessen om complexe projecten succesvol te besturen en te realiseren: Accepteer chaos en verandering. En investeer in het project(team) en het aanpassingsvermogen in tijden van relatieve rust.

31
August
2019

Aanpak voor complexe projecten

Vastgelopen projecten zijn helaas aan de orde van de dag. Recent was nog in het nieuws dat bouwers weglopen bij projecten van Rijkswaterstaat of zelfs niet meer meedoen in de aanbesteding. In hetzelfde artikel wordt aangegeven dat projecten steeds complexer worden. De traditionele projectaanpak is niet langer toereikend voor deze complexe projecten.

7
February
2019

Help! Mijn project is een chaos!

Wat als chaos geen chaos is? Wat als er mogelijkheden zijn om je project succesvol te maken ondanks dat je niet alles kunt zien aankomen? Met value-based project management maak je gebruik van de ordes in de chaos, waardoor geen chaos meer te groot is voor jouw project.

OP de hoogte blijven?

Een bericht ontvangen als er een nieuw artikel voor je klaar staat? Laat hieronder je emailadres achter.

Dankjewel, we hebben je inschrijving ontvangen!
Helaas, er ging iets mis met het versturen van het formulier. Probeer hetanders opnieuw.